Serbest Meslek Makbuzu Nasıl Kesilir? Stopaj ve KDV Hesabı 2026

Muayenehanesini yeni açan bir hekim, ilk kurumsal müvekkilini alan bir avukat ya da şirketlere proje çizen bir mimar için en sık sorulan soru aynıdır: Serbest meslek makbuzunu nasıl keseceğim ve elime ne kadar geçecek? Cevap; makbuzun kime kesildiğine, stopaj yapılıp yapılmayacağına ve KDV tevkifatı olup olmadığına göre değişir.

Bu rehberde serbest meslek makbuzunun ne olduğunu, kimlerin kestiğini, e-SMM düzenleme adımlarını, brütten nete ve netten brüte formülleri, adım adım örnek hesapları ve yıl sonunda stopajın nasıl mahsup edildiğini anlatıyoruz. Örnekler bilgilendirme amaçlıdır; kesin sonuç için mali müşavirinize danışın.

Serbest meslek makbuzu nedir, kimler keser?

Gelir Vergisi Kanunu'na göre serbest meslek faaliyeti; sermayeden çok kişisel emeğe, bilimsel veya mesleki bilgiye ya da uzmanlığa dayanan ve ticari nitelik taşımayan işlerin, bir işverene bağlı olmadan kişisel sorumluluk altında yapılmasıdır. Vergi Usul Kanunu da serbest meslek erbabının mesleki faaliyetine ait her türlü tahsilat için makbuz düzenlemesini zorunlu tutar. Bu belgeye serbest meslek makbuzu (SMM) denir.

• Muayenehanesi olan hekimler, diş hekimleri, veteriner hekimler
• Avukatlar ve arabulucular
• Mimarlar, mühendisler, harita ve proje büroları
• Mali müşavirler, danışmanlar ve eğitmenler
• Şirket kurmadan serbest çalışan yazılımcılar, tasarımcılar ve tercümanlar
• Psikologlar, diyetisyenler ve benzeri bağımsız çalışan uzmanlar

Aynı hizmet bir limited veya anonim şirket üzerinden verilirse serbest meslek makbuzu değil fatura düzenlenir ve kazanç kurumlar vergisine tabi olur. Hangi yapının daha avantajlı olduğu kazanç düzeyine ve gider yapısına göre değişir; bu kararı şahıs şirketi mi limited şirket mi rehberimizdeki ölçütlerle değerlendirebilirsiniz.

e-SMM nedir ve nasıl düzenlenir?

e-SMM, serbest meslek makbuzunun elektronik ortamda düzenlenen hâlidir. Serbest meslek faaliyeti yürütenler makbuzlarını kural olarak e-SMM olarak düzenler; makbuz GİB'in e-Belge portalı ya da özel entegratör yazılımları üzerinden kesilebilir. Diğer e-belgelerle ilişkisini e-Fatura, e-Arşiv ve e-Defter rehberimizde anlattık.

1. GİB e-Belge portalına veya kullandığınız entegratör yazılımına giriş yapın.
2. Müşterinin adı soyadı veya unvanını, adresini ve vergi kimlik ya da T.C. kimlik numarasını girin.
3. Verilen hizmeti açık ve anlaşılır biçimde tanımlayın (örneğin muayene, dava takibi, proje çizimi, danışmanlık).
4. Brüt ücreti yazın ve müşterinin stopaj yapıp yapmayacağını işaretleyin.
5. KDV oranını seçin; hizmet ve alıcı tevkifat kapsamındaysa KDV tevkifatını uygulayın.
6. Tutarları kontrol edip makbuzu onaylayın; makbuzu müşteriye e-posta ile veya çıktı olarak iletin.

Hatalı düzenlenen bir e-SMM'nin nasıl düzeltileceği (iptal ya da yeniden düzenleme) GİB'in e-SMM kılavuzlarında açıklanmıştır. Hatayı fark ettiğinizde yeni bir makbuz kesmeden önce mali müşavirinize danışın; aynı tahsilat için iki makbuz görünmesi beyannamelerde mükerrer gelir kaydına yol açabilir.

Stopaj ve KDV nasıl hesaplanır? Brütten nete formüller

Serbest meslek makbuzunda beş tutar yer alır: brüt ücret (KDV hariç hizmet bedeli), gelir vergisi stopajı (müşterinin sizin adınıza keserek vergi dairesine yatırdığı vergi), net ücret, KDV ve tahsil edilecek tutar. Stopaj işveren sıfatı taşıyan alıcılara kesilen makbuzlarda %20, KDV ise genel oranda %20'dir. KDV tevkifatı uygulanmayan durumlar için formüller şöyledir:

Örnek 1: Brüt 10.000 TL'lik makbuz

Stopaj ve KDV oranı aynı olduğu için (%20) müşterinin size ödediği tutar brüt ücrete eşittir. Müşteri ayrıca 2.000 TL stopajı vergi dairesine yatırır; böylece toplam ödemesi 12.000 TL olur. KDV mükellefi olan müşteri 2.000 TL KDV'yi kendi beyannamesinde indirim konusu yapabilir.

Örnek 2: Elinize net 10.000 TL geçmesi için

Netten brüte hesapta brüt ücret, net tutarın 0,80'e bölünmesiyle bulunur: 10.000 ÷ 0,80 = 12.500 TL.

Bu örnekte müşteri size 12.500 TL öder ve 2.500 TL stopajı vergi dairesine yatırır; toplam ödemesi 15.000 TL olur. Teklif verirken net mi brüt mü konuştuğunuzu yazılı olarak netleştirmek, sonradan çıkabilecek anlaşmazlıkları önler.

Örnek 3: Nihai tüketiciye kesilen stopajsız makbuz

Makbuz bireysel bir hastaya, müvekkile veya danışana kesildiğinde stopaj yapılmaz. Brüt 10.000 TL'lik hizmette stopaj 0 TL, net ücret 10.000 TL, KDV 2.000 TL (10.000 × 0,20) ve tahsil edilecek tutar 12.000 TL'dir (10.000 + 2.000). Bu durumda kazancın vergisi yıl içinde kesilmez, yıllık beyannamede hesaplanır.

Hangi durumlarda stopaj yapılmaz?

Stopaj yükümlülüğü makbuzu kesen serbest meslek erbabında değil, hizmeti alan tarafta doğar. Şirketler, defter tutan ticari kazanç mükellefleri, diğer serbest meslek erbabı, kamu kurum ve kuruluşları gibi Gelir Vergisi Kanunu'nda sayılan vergi kesintisi yapmakla yükümlü olanlar stopaj yapar. Aşağıdaki durumlarda ise stopaj yapılmaz:

• Nihai tüketiciye, yani bireysel hasta, müvekkil veya danışana kesilen makbuzlar.
• İşveren sıfatı taşımayan ve vergi kesintisi yapmakla yükümlü olmayan kişilere kesilen makbuzlar.
• Yurt dışındaki müşterilere verilen hizmetler; Türkiye'de stopaj yapacak bir sorumlu bulunmaz. KDV açısından ise hizmet ihracatı istisnasının şartları ayrıca değerlendirilmelidir.

Stopaj yapılmaması verginin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Stopajsız makbuzlarla elde edilen kazanç da geçici vergi dönemlerinde ve yıllık beyannamede vergilendirilir; yalnızca vergi peşin kesilmemiş olur.

KDV tevkifatı nedir, makbuzu nasıl etkiler?

KDV tevkifatı, hizmet bedeli üzerinden hesaplanan KDV'nin bir kısmının, hizmeti sunan yerine hizmeti alan tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilip ödenmesidir. Tevkifat; bazı hizmetlerde ve kamu kurum ve kuruluşları ile tebliğde sayılan bazı mükelleflerden oluşan belirlenmiş alıcılarda uygulanır. Etüt, plan-proje, danışmanlık ve benzeri hizmetler sık karşılaşılan örneklerdendir.

Tevkifat uygulandığında serbest meslek erbabı, makbuzda gösterilen KDV'nin yalnızca tevkif edilmeyen kısmını tahsil eder ve işlemi kendi KDV beyannamesinde tevkifatlı işlem olarak gösterir; tevkif edilen kısmı ise alıcı sorumlu sıfatıyla beyan edip öder. Hangi hizmette hangi oranın uygulanacağı KDV Genel Uygulama Tebliği'nde belirlenir; makbuzu kesmeden önce müşterinizin belirlenmiş alıcı olup olmadığını sorgulayın.

Stopaj, geçici vergi ve yıllık beyannamede nasıl mahsup edilir?

Müşterinin kestiği stopaj, müşteri tarafından muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle izleyen ayın 26'sına kadar beyan edilip ödenir. Serbest meslek erbabı açısından bu tutar peşin ödenmiş vergi niteliğindedir ve iki aşamada mahsup edilir:

• Geçici vergi: Serbest meslek kazancı sahipleri üçer aylık dönemler itibarıyla geçici vergi beyan eder; beyanname dönemi izleyen ikinci ayın 17'sine kadar verilir ve son dönem için geçici vergi beyannamesi verilmez. Dönem kazancı üzerinden hesaplanan geçici vergiden, o dönemde kesilen stopajlar mahsup edilir.
• Yıllık beyanname: Yıllık serbest meslek kazancı 1–31 Mart tarihleri arasında beyan edilir ve ücret dışı gelirler tarifesine göre vergilendirilir. Hesaplanan vergiden yıl içinde kesilen stopajlar ve ödenen geçici vergiler düşülür.
• Fazla stopaj: Mahsup sonrasında fazla kalan stopaj için mevzuattaki şartlara göre iade veya başka vergi borçlarına mahsup talep edilebilir.

Örneğin Melikgazi'de serbest çalışan bir mimarın 2026 yılı brüt hasılatı 900.000 TL olsun; bunun 600.000 TL'si şirketlerden (stopajlı), 300.000 TL'si bireysel müşterilerden (stopajsız) tahsil edilmiş olsun. Belgeli giderleri 300.000 TL ise kazancı 600.000 TL'dir. Örneği sade tutmak için başka gelir, indirim ve ödenmiş geçici vergi bulunmadığını varsayıyoruz.

Stopaj ve gelir vergisinin yanında serbest meslek erbabının düzenli olarak takip etmesi gereken başka yükümlülükler de vardır:

• KDV beyannamesi: Makbuzlarda hesaplanan KDV, izleyen ayın 28'i akşamına kadar beyan edilip ödenir.
• Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi: Personel çalıştıran ya da işyeri kirası gibi stopaja tabi ödeme yapan serbest meslek erbabı, kestiği vergileri izleyen ayın 26'sına kadar beyan eder.
• Defter kayıtları: Serbest meslek kazanç defteri kural olarak GİB'in Defter-Beyan Sistemi üzerinden tutulur; makbuzların ve gider belgelerinin düzenli kaydedilmesi gerekir.

Serbest meslek kazancında hangi giderler düşülebilir?

Serbest meslek kazancı, tahsil edilen hasılattan mesleki faaliyetle ilgili ve belgelendirilen giderler düşülerek bulunur. Kanunda sayılan başlıca gider kalemleri şunlardır:

• Muayenehane, büro veya ofis kirası ile elektrik, su, ısınma ve iletişim giderleri
• Çalıştırılan personelin ücretleri ve bunlara ait SGK primleri
• Mesleki faaliyette kullanılan cihaz, bilgisayar, mobilya gibi varlıkların amortismanları
• Baro, tabip odası, mühendis ve mimar odaları gibi meslek kuruluşlarına ödenen aidatlar
• Mesleki faaliyetle ilgili sigorta primleri, vergi, resim ve harçlar
• İşle ilgili seyahat, konaklama, mesleki yayın ve eğitim giderleri

Gider yazılabilmesi için harcamanın mesleki faaliyetle doğrudan ilgili olması ve fatura gibi belgelerle kanıtlanması gerekir. Kişisel nitelikteki harcamalar gider yazılamaz; binek otomobil giderleri gibi bazı kalemlerde ise kanuni sınırlamalar vardır. 29 yaşını doldurmamış ve ilk kez mükellef olan serbest meslek erbabı ayrıca genç girişimci kazanç istisnasından yararlanıp yararlanamayacağını kontrol etmelidir. Gider planlaması için vergi danışmanlığı hizmetimizden destek alabilirsiniz.

Serbest meslek makbuzunda sık yapılan hatalar nelerdir?

• Şirkete kesilen makbuzda stopajı işaretlememek: Müşteri stopaj yapmak zorundaysa makbuzda stopaj gösterilmelidir; aksi hâlde tahsil edilen tutar ve beyanlar uyuşmaz.
• Bireysel müşteriye stopajlı makbuz kesmek: Nihai tüketici stopaj yatırmayacağı için mahsup edilecek bir vergi oluşmaz ve hesaplar karışır.
• Net ve brütü karıştırmak: Teklifte net tutar konuşulup makbuza aynı tutarın brüt yazılması, elinize beklediğinizden az para geçmesine yol açar.
• KDV tevkifatını atlamak: Belirlenmiş alıcılara verilen ve tevkifat kapsamındaki hizmetlerde tevkifatın uygulanmaması, iki tarafın KDV beyanlarını da hatalı hâle getirir.
• Kısmi tahsilatlarda tek makbuz kesmek: Her tahsilat için ayrı makbuz düzenlenmelidir.
• Müşteri bilgilerini eksik girmek: Vergi kimlik numarası veya T.C. kimlik numarasının hatalı girilmesi, müşterinin gider ve stopaj kayıtlarında sorun yaratır.

Kayseri'den örnekler: muayenehane, hukuk bürosu ve serbest yazılımcı

Talas'ta muayenehanesi olan bir hekim

Hastalarının büyük kısmı bireysel olan bir hekim, makbuzlarını çoğunlukla stopajsız keser; bu nedenle yıl içinde vergisi peşin ödenmez ve geçici vergi dönemlerinde nakit planlaması önem kazanır. Aynı hekim özel bir sağlık kuruluşuyla sözleşmeli çalışıyor ve bu kuruluşa makbuz kesiyorsa, o makbuzlarda %20 stopaj yapılır. KDV'nin uygulanması ve oranı ise verilen hizmetin niteliğine göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Kocasinan'da bir hukuk bürosu

Şirket müvekkillerine kesilen makbuzlarda stopaj yapılır ve müvekkil şirket bu tutarı muhtasar beyannamesiyle yatırır. Bireysel müvekkillerde ise stopaj yoktur. Kamu kurumlarına veya belirlenmiş alıcılara verilen hizmetlerde KDV tevkifatı ihtimali ayrıca değerlendirilmelidir. Peşin alınan avukatlık ücretleri için de tahsilat anında makbuz düzenlenmesi gerekir.

Yurt dışındaki müşteriye çalışan serbest yazılımcı

Kayseri'den yurt dışındaki bir firmaya yazılım geliştiren serbest çalışan, makbuzda stopaj uygulamaz; çünkü Türkiye'de vergi kesintisi yapacak bir sorumlu yoktur. Hizmet ihracatı istisnasının şartları (müşterinin yurt dışında olması ve hizmetten yurt dışında yararlanılması gibi) sağlanıyorsa KDV hesaplanmayabilir. Döviz cinsinden tahsilatların Türk lirasına çevrilmesi ve istisnanın belgelendirilmesi için mali müşavirinizle çalışın.

Sağlık profesyonelleri ve serbest meslek erbabı için hazırladığımız sağlık ve serbest meslek sayfamızda sektöre özel ayrıntıları bulabilirsiniz. e-SMM kurulumu, defter-beyan işlemleri ve beyannameler için mali müşavirlik ve muhasebe hizmetimizden yararlanabilir ya da sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.